Οι 10 καλύτερες ταινίες του 2018

Το 2018 είναι η χρονιά της ενήλικης ζωής μου που είδα τις λιγότερες ταινίες. Από τη μία η ευκολία του Netflix και των σειρών, από την άλλη το ότι ήταν η πρώτη χρονιά της επαγγελματικής μου καριέρας που δεν πληρωνόμουν για να γράφω για σινεμά, το αποτέλεσμα ήταν να είμαι πιο επιλεκτικός, αλλά αυτό σημαίνει ότι θυμάμαι και καλύτερα όλες τις προβολές μου μέσα στο έτος και είχα και περισσότερο χρόνο να τις χωνέψω. Εν ολίγοις, αυτές ήταν οι δέκα αγαπημένες μου ταινίες μέσα στο 2018, οι οποίες με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ήταν διαθέσιμες στην Ελλάδα από την 1η Ιανουαρίου μέχρι σήμερα.

10) «Πρόσωπα & ιστορίες» (JR, Agnes Varda)

Σε ένα σημείο της ταινίας, ένας εργάτης ρωτά το δημιουργικό δίδυμο πώς ακριβώς γνωρίστηκαν μεταξύ τους. Ο JR απαντά χιουμοριστικά πως ήρθαν κοντά μέσω ενός dating app, με την Varda να τον ψέγει πως η ίδια δεν είναι μυστικίστρια αλλά προσγειωμένη και προτιμά να απαντά ευθέως σε ό,τι τη ρωτούν. Φυσικά, η Varda στα 89 της χρόνια εκπροσωπεί μια διαφορετική εποχή, θα πάρω ωστόσο αυτή την απλότητα έναντι της αινιγματικής ασάφειας που επικρατεί σήμερα, καταναλώνοντας χρόνο και ενέργεια που δε χρειάζεται να ξοδευτούν. Από αυτή τη φράση μπορείς να ξετυλίξεις όχι μόνο το συγκεκριμένο φιλμ, αλλά και ολόκληρη την καριέρα της Varda. Είναι ένα πλάσμα βαθύτατα ουμανιστικό που η ματιά της αναζητά και προσδοκά την ανάδειξη του ανθρώπινου στοιχείου, από τα ελάχιστα πρόσωπα που το πετυχαίνουν αυτό με τόση συνέπεια όλες αυτές τις δεκαετίες.

9) «Private Life» (Tamara Jenkins)

Μπορεί να χάθηκε κάπου στο χαμό των νέων και πιο προσαρμοσμένων στα εφηβικά γούστα κυκλοφοριών του Netflix, ήταν όμως μια από τις καλύτερες original παραγωγές του μέσα στη χρονιά. Με έκανε να αισθανθώ πραγματικά άβολα και με γέμισε με υπαρξιακά και αδιέξοδα για τη ζωή μου και το μέλλον της, την ίδια στιγμή που με έκανε να νιώσω τόσο οικεία, σαν να με έκανε μια ζεστή αγκαλιά εν μέσω ψύχους. Αν όλα αυτά αντί για την ταινία τα έγραφα και μόνο για την Kathryn Hahn, το νόημα θα ήταν ακριβώς το ίδιο.

8) «Cam» (Daniel Goldhaber)

Μπορεί εν προκειμένω το επίκεντρο να είναι η περσόνα ενός camgirl και η προσπάθεια εξέλιξης και ανέλιξής της, την ίδια στιγμή μπορεί όμως να λειτουργήσει και ως αλληγορία για τη βιομηχανία των influencers, για όποιον αποσκοπεί να πετύχει οτιδήποτε μέσω του ίντερνετ ή απλώς για κάποιον που θέλει να κρατήσει ενεργή την καθημερινή διαδικτυακή παρουσία του. Και καθώς στην τελευταία αυτή ομάδα ατόμων ο σκοπός της διαρκούς ανανέωσης της διαδικτυακής τους παρουσίας είναι καθαρά υπαρξιακός, αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που το «Cam» μοιάζει και είναι τόσο τρομακτικό. Όταν κάτι παύει να ισχύει εφόσον δεν έχει υπάρξει και στον ψηφιακό κόσμο, η απειλή της αλλοίωσης της περσόνας αυτής που έχεις οικοδομήσει ισούται με δημιουργία ενός αέναου υπαρξιακού κενού.

7) «Shirkers» (Sandi Tan)

Αυτή εδώ η ταινία (το ντοκιμαντέρ; το πρότζεκτ; ο εξορκισμός; η κατάθεση ψυχής;) είναι τόσα πολλά πράγματα μαζί που αν και με έκανε -και συνεχίζει να με κάνει- να με κάνει να νιώθω τόσα πολλά πράγματα και την ίδια στιγμή με δυσκολεύει τόσο πολύ στο να τα καταθέσω γραπτώς σε μια σειρά. Είναι η ιστορία μιας κλοπής ενός ονείρου από την τοξική αρρενωπότητα που νιώθει την ανάγκη να επιβάλλει τον εαυτό της, και χωρίς το εγχείρημα να το έχει σχεδιάσει εξαρχής, καταλήγει να είναι η ανάκτηση του, μέσω της πίστης στο σινεμά και στη δημιουργικότητα και -κυρίως- μέσα από τη συμφιλίωση με το παρελθόν. Ανεπανάληπτο roller coaster συναισθημάτων.

6) «Roma» (Alfonso Cuaron)

Ναι, το είδα στο Netflix (#noshame, #netflixandchill), αλλά αυτό δε σημαίνει πως δεν ένιωσα ή δεν κατάλαβα τη δύναμη των εικόνων. Ίσα-ίσα, αισθάθηκα πως αυτό που εκφράζει η εικόνα με έκανε να νιώσω πολλά περισσότερα από ό,τι η ίδια η ιστορία, η οποία με συγκίνησε μόνο εκεί που «πρέπει», δίχως να με κάνει να ενδιαφερθώ περισσότερο από αυτό. Να το θέσω αλλιώς: αν αυτή η ιστορία ήταν γυρισμένη με ένα συμβατικό τρόπο, θα ήταν μια ταινία που θα άφηνα πίσω μου τη στιγμή που τη βλέπω. Ωστόσο, η εναρκτήρια σκηνή κατά τη διάρκεια των τίτλων αρχής είναι τόσο συγκλονιστική μέσα στο συμβολισμό της ώστε οτιδήποτε και αν μου πουλήσεις μετά το έχω αγοράσει, και κάθε σεκάνς είναι σαν ένας κινούμενος πίνακας ζωγραφικής (αυτή της πυρκαγιάς αδιανόητη σύλληψη/απόδοση) που προσθέτει ολοένα και περισσότερο βάθος και αίσθηση προοπτικής. Δεν πιστεύω πως όταν ξεκινάς κάτι με την ιδέα πως θα είναι οπωσδήποτε το αριστούργημά σου αυτό συμβαίνει κιόλας, αλλά εδώ ο Cuaron έφτασε κοντά.

5) «Suspiria» (Luca Guadagnino)

Αν το «Suspiria» του Argento ήταν ήδη δύστροπο στην παρακολούθησή του όταν κυκλοφόρησε, η εκδοχή του Guadagnino είναι ακόμη πιο δύσκολη για ένα μέσο θεατή του σήμερα, ακριβώς επειδή πάνω στην ήδη εξεζητημένη θεματολογία, αποφασίζει να ακολουθήσει μια καθόλα 70ς σκηνοθετική προσέγγιση, με αισθητική που «φωνάζει» ψυχροπολεμικό Βερολίνο και με το ηχητικό κομψοτέχνημα του Thom Yorke να βρίσκεται δίπλα σε μια κακοφωνία μιας αλλοτινής κινηματογραφικής εποχής, σαν ξύσιμο κιμωλίας σε μαυροπίνακα. Όπως το soundtrack του Yorke είναι επηρεασμένο από την ιστορία, έτσι και η ταινία του Guadagnino αποτελεί ουσιαστικά ένα σχόλιο πάνω στο πρωτότυπο έργο του Argento. Μπορεί να είναι πολύ σινεφίλ για να εκτιμηθεί πέρα από τους κύκλους που ήδη θα το εκτιμούσαν, αλλά η καλή διαχρονική αισθητική και η διαμπερής κινηματογραφική ματιά ποτέ δεν αποζητούσαν την προσοχή, παρά την περιμένουν να έρθει με το πέρασμα του χρόνου.

4) «Climax» (Gaspar Noe)

Όταν πέφτουν οι τίτλοι τέλους, το μόνο που θέλεις είναι να αναζητήσεις αλκοόλ και ένα καλό πάρτι κάπου στην πόλη, όχι επειδή θες να ζήσεις «το ίδιο», αλλά για να δώσεις επιμήκυνση ζωής σε μια αξιοσημείωτη εμπειρία. Αν η ζωή είναι μια φευγαλέα ευχαρίστηση, τότε σίγουρα ορίζεται σε εμπειρίες σαν τη θέαση του «Climax». Σινεμά που ζει στο εδώ και στο τώρα. Η διάρκεια ζωής του είναι μόνο όσο παίζεται στην οθόνη, αλλά μερικές φορές το μόνο που χρειάζεσαι είναι να ζεις τη στιγμή που φεύγει.

3) «Αόρατη κλωστή» (Paul Thomas Anderson)

Το 2018 ήταν η χρονιά που έφαγα μανιτάρια περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά στη ζωή μου.

2) «Οι στάχτες μιας αγάπης» (Jia Zhangke)

Ασφαλώς και το σινεμά του Zhangke δημιουργεί ιστορίες που εκτείνονται σε βάθος χρόνου και αποτελούν αλληγορίες για την επικράτηση του καπιταλισμού στην Κίνα και τη διάβρωση ολόκληρου του κοινωνικού ιστού. Σίγουρα υπάρχουν πράγματα που χάνονται στη μετάφραση για το δυτικό κοινό, ωστόσο με κάθε νέα ταινία του Κινέζου σκηνοθέτη οι επιδιώξεις του φαίνονται να ξεκαθαρίζουν, την ίδια στιγμή που παρά την επανάληψη θεματικών, τα αριστουργήματα διαδέχονται το ένα το άλλο. Το «Ash Is Purest White» είναι ένα peak στην καριέρα του και υπάρχει η αίσθηση ότι ο χρόνος θα κάνει αυτή την ταινία ακόμη πιο σπουδαία απ’ όσο είναι τώρα, κάτι αδιανόητο αν σκεφτείς πόσο σπουδαία φαίνεται ήδη.

1) «Annihilation» (Alex Garland)

Το τσιγάρο, το ποτό, τα ξενύχτια και οι συμπεριφορές που απομακρύνουν κοντινά σου πρόσωπα δεν είναι παρά στιγμές που υπόσχονται έναν μικρό αφανισμό. Αν πίσω από κάθε ανάρτηση στα social media υπάρχει ένα «υπάρχω», τότε πίσω από κάθε ανάγκη για μια στιγμιαία απομάκρυνση από αυτά υφίσταται ένα «ως τι υπάρχω;». Όσο μεγαλύτερη η αγωνία να είσαι ενεργό μέρος μιας κοινότητας, τόσο γίνεται πιο μεγάλη και η δίψα για την αυτοκαταστροφή που θα σε κάνει να νιώθεις ότι δεν βλέπεις τον εαυτό σου από μακριά και πως ζεις μέσα στο δέρμα σου. Και κάθε απώλεια που τυγχάνει στη ζωή σου, φωλιάζει μέσα σου, σε αλλάζει λίγο και δε φεύγει πραγματικά ποτέ. Μεγάλη ταινία που ήδη την έχει δικαιώσει ο χρόνος που πέρασε από την κυκλοφορία της.