Οι 10 καλύτερες ταινίες του 2019

Μέχρι τη στιγμή που γράφω αυτές τις γραμμές έχω δει 124 ταινίες μέσα στο 2019, μόλις 28 από αυτές όμως στο σινεμά. Καθώς το Netflix επενδύει σε ολοένα και καλύτερες παραγωγές και οι πλατφόρμες streaming αναμένεται να κυριαρχήσουν τα επόμενα χρόνια, το στοίχημα του σινεμά για την επόμενη δεκαετία είναι να βρει τρόπους να επιβιώσει και να παραμείνει επίκαιρο, ώστε να μην καταστεί σε βάθος χρόνου μουσειακό είδος.

Προσωπικός μου στόχος για το 2020 είναι από τώρα να δω τις διπλάσιες ταινίες στο σινεμά συγκριτικά με φέτος, αλλά ως τότε αυτές ήταν οι δέκα αγαπημένες μου ταινίες για τη χρονιά που φεύγει.

10) Atlantics (Mati Diop)

Το μεγάλου μήκους σκηνοθετικό ντεμπούτο της Mati Diop μπορεί να είναι σε σημεία εμφανώς ακατέργαστο, αυτό είναι όμως που το καθιστά τόσο ξεχωριστό σε σύγκριση με οτιδήποτε άλλο είδα μέσα στο 2019. Δε με νοιάζουν οι σεναριακές ευκολίες και το πόσες φορές βλέπουμε τον ωκεανό. Όλη η ταινία είναι ένα mood και είμαι σίγουρος ότι θα ανατρέξω σε αυτή αρκετές στιγμές στο μέλλον.

9) Happy as Lazzaro (Alice Rohrwacher)

Δεν ξέρω αν κάποιος είχε αναρωτηθεί πώς θα έμοιαζε ένα υπερηρωικό origin film δια χειρός ευρωπαϊκού νεορεαλιστικού σινεμά και τοποθετημένο σε ένα χωριό του ευρωπαϊκού Νότου, αλλά η Alice Rohrwacher μάς έδωσε την απάντηση και τελικά τη χρειαζόμασταν περισσότερο από όσο πιστεύαμε. Παράλογο εκ πρώτης όψεως, αλλά ασυνήθιστα εθιστικό αφού μπεις στο κλίμα του.

8) Once Upon a Time in Hollywood (Quentin Tarantino)

Νόμιζα πως όσο θα περνά ο καιρός το «Once Upon a Time in Hollywood» θα φαντάζει μικρότερο στη συνείδησή μου σε σχέση με την ενθουσιώδη πρώτη εντύπωση στο σινεμά, αλλά κάτι τέτοιο δε συνέβη ούτε στο ελάχιστο. Μπορεί κάποια σκετς του κολάζ χρωμάτων και συναισθημάτων από τα 60ς να μοιάζουν κάπως πιο άνισα ή και αχρείαστα, αυτό που κυριαρχεί όμως εδώ είναι η ρομαντική αφέλεια ότι το σινεμά έχει την ισχύ να αλλάζει τον κόσμο, και αν όχι αυτό τουλάχιστον να δημιουργεί ένα αποτύπωμα μιας εποχής εν είδει happy place. Και έτσι απλά, όποτε επιστρέφεις σε αυτό, για 2 ώρες και 40 λεπτά η πραγματικότητα μοιάζει τόσο ντεμοντέ.

7) Marriage Story (Noah Baumbach)

Γεννιόμαστε εντελώς τυχαία πάνω σε έναν τυχαίο βράχο σε μια γωνιά ενός αχανούς μαύρου σύμπαντος και προσπαθούμε να βρούμε ένα νόημα μέσα στο αβάσταχτα πουθενά της περιφραγμένης από στενά χρονικά περιθώρια ζωής μας, μόνο για να έρθει μια μέρα που θα συνθλίψει τα όσα ξέραμε και θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την αρχή, μόνο πιο κουρασμένοι και πολύ λιγότερο ενθουσιώδεις. Δεν υπάρχει τίποτα που δεν έχουμε ξαναδεί πολλάκις στην κορνίζα του «Marriage Story», και όμως όλα μοιάζουν τόσο καινούρια στις λεπτομέρειες. Η ροή είναι αποσπασματική όπως οι αναμνήσεις και ασφυκτική σαν τη ζωή που απλά συμβαίνει, και αν και για αυτό αργεί να σε βάλει στο κλίμα, στο τέλος σε διαλύει. Από τη σκηνή του μεγάλου τσακωμού μέχρι αυτή με το μαχαίρι και από την ομιλία της Laura Dern για τη μητρότητα ως το τραγούδι του Adam Driver, η έκφραση «ήδη κλασικό» είναι γραμμένη σε κάθε λέξη του σεναρίου. 

6) The Beach Bum (Harmony Korine)

Ίσως πάλι το νόημα να είναι ότι δεν υπάρχει νόημα, και όσο πιο νωρίς καταφέρεις και το συνειδητοποιήσεις, τόσο το καλύτερο για την ψυχική σου υγεία. Ο Matthew McConaughey μετατρέπεται σε έναν καταραμένο ποιητή του Instagram σαν πάντα αυτό να ήταν το πεπρωμένο του, σε μια ταινία η οποία ξεκινά από το απόλυτο τίποτα και καταλήγει να μιλά για τα πάντα. Ο Harmony Korine συνεχίζει να δημιουργεί τα πιο απρόβλεπτα κινηματογραφικά ταξίδια εκεί έξω, και αξίζει τα εύσημα για τον τρόπο που έχει να σε συγκλονίζει τόσο επιφανειακά, αλλά και στο πιο βαθύ σημείο της ύπαρξής σου.

5) The Irishman (Martin Scorsese)

Υπάρχει κάτι βαθύτατα στωικό στον τρόπο που ο Robert De Niro κλωτσά έναν μαγαζάτορα στην αρχή του «The Irishman». Ο Martin Scorsese θα μπορούσε να επιλέξει κάποιον νεότερο ηθοποιό για την πρώτη φάση της ζωής του Frank Sheeran, ο σκοπός όμως δεν είναι ο ρεαλισμός. Γιατί το «The Irishman» είναι πολλά περισσότερα από το κύκνειο γκανγκστερικό άσμα του Scorsese ή η σύμπραξη του De Niro με τον Pacino. Μπορεί το σώμα του να είναι «Goodfellas», η ψυχή του όμως είναι ξεκάθαρα «Silence». Όλη η ουσία της ταινίας βρίσκεται στα τελευταία 40 λεπτά, εκεί που ο Scorsese αντιμετωπίζει κατάματα το αναπόφευκτο του τετελεσμένου του χρόνου και του θανάτου, χωρίς να σού αφήνει ούτε περιθώριο να βουρκώσεις αλλά ούτε καμία χαραμάδα ελπίδας. Βαρύ και ασήκωτο, αλλά ταιριαστός κινηματογραφικός επίλογος ενός δημιουργού που αποτέλεσε έναν από τους λόγους που αγαπήσαμε τόσο το σινεμά.

4) Under the Silver Lake (David Robert Mitchell)

Πόσο συχνά βλέπεις μια ταινία στην οποία δεν έχεις ιδέα τι θα συμβεί, και η οποία ερεθίζει το μυαλό σου με κάθε πιθανό τρόπο; Το «Under the Silver Lake» είναι πολύ απενοχοποιημένα καλτ για να αρέσει σε πολύ κόσμο, αν ανήκεις όμως σε αυτό το κοινό που απευθύνεται, θα νιώσεις seen με έναν τρόπο που δεν περίμενες ότι μπορεί να συμβεί στην κινηματογραφική παραγωγή του σήμερα. Είναι σπάνιο να παρακολουθείς ένα νέο ταλαντούχο δημιουργό να ξεδιπλώνει τη φαντασία του δίχως φραγμούς και  είτε σου αρέσει είτε όχι, δεν έχεις παρά να το εκτιμήσεις.

3) Burning (Lee Chang-dong)

Δύο άνδρες και μια κοπέλα βρίσκονται στη βεράντα ενός σπιτιού και καπνίζουν χόρτο. Καθώς ο ήλιος έχει αρχίσει να δύει και το φως έχει αποκτήσει μια μαγική μωβ και πορτοκαλί απόχρωση, η κοπέλα σηκώνεται, βγάζει την μπλούζα της και ξεκινά έναν απελευθερωτικό χορό, ενώ από πίσω ακούγεται το «Générique» του Miles Davis. Η λεπτομέρεια του κάδρου που κάνει τη διαφορά είναι πως στο φόντο ανεμίζει μια σημαία της Νότιας Κορέας. Υπάρχει κάτι το ονειρικό σε αυτή τη σεκάνς του «Burning» που σε κάνει να βουρκώσεις από δέος πριν καν καταλάβεις το πώς και το γιατί. Μου είναι δύσκολο να ανασύρω αρκετές σκηνές στον κινηματογράφο που να λένε τόσα πολλά με τόσα λίγα, αλλά και να πραγματοποιούν έναν αφοπλιστικό συμβολισμό της απόλυτης ελευθερίας όσο εδώ. Αυτό γενικεύεται για ολόκληρη την ταινία.

2) Parasite (Bong Joon-ho)

Είναι πραγματικά σπάνιες οι φορές που ένας δημιουργός έχει ένα τόσο ξεκάθαρο πλάνο στο μυαλό του και επιτυγχάνει να το μεταφέρει επακριβώς όπως το φαντάζεται στο έργο του, και στη συνέχεια και στο κοινό. Ακόμη λιγότερες είναι οι περιπτώσεις που αυτό συμβαίνει με ένα φλέγον ζήτημα που στερεοποιείται σαν μάγμα, και χωρίς να υπάρχει μέσα ούτε δείγμα διδακτισμού. Το “Parasite” είναι από τις ταινίες που βγαίνουν ελάχιστες φορές μέσα σε μια δεκαετία, ορίζουν καταστάσεις και εγείρουν συζητήσεις. Instant classic με όλη τη σημασία των λέξεων. 

1) Portrait of a Lady on Fire (Céline Sciamma)

Όταν η φευγαλέα ανάμνηση μετουσιώνεται σε ζωντανή ύπαρξη που υπερβαίνει την ίδια τη ζωή καθώς συμβαίνει, και η έννοια της ομορφιάς επανακτά το νόημά της για αυτό που πραγματικά είναι και όχι για αυτό που συμβολίζει, όταν το male gaze γίνεται συντρίμμια και καταστρέφεται σε μια φλόγα που ολοένα και φουντώνει, όταν το όραμα ενός/μιας καλλιτέχνη/-ιδος συμπίπτει επακριβώς με την εποχή του/της, όχι επειδή το εκβιάζει αλλά επειδή αυτός/-ή ζει και αναπνέει στο σήμερα, τότε συμβαίνουν αριστουργήματα όπως το «Portrait of a Lady on Fire» και δεν έχει σημασία η άποψή σου για αυτά, γιατί ήδη σκιαγραφούν ένα καλύτερο αύριο όπου δε σού μένει παρά να πάρεις θέση: θα μείνεις στο παρελθόν ή θα συμβαδίσεις με το εδώ και το τώρα;